Đá gà cựa dao: trách nhiệm của người chơi và ban tổ chức về phúc lợi động vật

Đá gà cựa dao, một hình thức chọi gà có sử dụng vũ khí sắc nhọn, đặt ra nhiều vấn đề phức tạp về phúc lợi động vật. Trách nhiệm của người chơi và ban tổ chức không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ luật lệ của trận đấu mà còn phải đảm bảo các tiêu chuẩn về sức khỏe và tinh thần của gà chọi. Bài viết này sẽ làm rõ các khía cạnh này, giúp người đọc hiểu rõ hơn về vai trò của từng bên.

Phúc lợi động vật: Tiêu chuẩn quốc tế và bối cảnh đá gà

Theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), phúc lợi động vật được định nghĩa là 'trạng thái thể chất và tinh thần của con vật liên quan đến điều kiện sống và chết của chúng'. Các nguyên tắc hướng dẫn của WOAH về phúc lợi động vật trên cạn bao gồm 'Năm quyền tự do', trong đó có quyền tự do không bị đau đớn, thương tích và bệnh tật. Trong bối cảnh đá gà cựa dao, việc sử dụng cựa sắc nhọn có thể gây ra những chấn thương nghiêm trọng, đặt ra thách thức lớn trong việc đảm bảo phúc lợi cho gà chọi.

Tại Việt Nam, chọi gà truyền thống được nhìn nhận là một trò chơi dân gian mang tính giải trí, nuôi dưỡng tinh thần thượng võ và gắn kết cộng đồng trong các hội làng xưa. Tuy nhiên, các hoạt động cá cược ăn thua liên quan đến đá gà đều bị pháp luật nghiêm cấm. Điều này tạo ra sự khác biệt rõ rệt giữa chọi gà truyền thống (không dùng vũ khí sắc nhọn) và đá gà cựa dao (thường gắn liền với cá cược và tính sát thương cao).

Trách nhiệm của ban tổ chức

Ban tổ chức các sự kiện đá gà cựa dao (tại các quốc gia hợp pháp hóa) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo phúc lợi động vật. Trách nhiệm của họ bao gồm:

• Cấp phép và giám sát: Tại Philippines, Đạo luật Đá gà năm 1974 quy định người lắp cựa (gaffer) và trọng tài (sentenciador) bắt buộc phải có giấy phép được cấp bởi thành phố hoặc đô thị nơi tổ chức đá gà. Điều này nhằm đảm bảo những người tham gia có đủ năng lực và tuân thủ quy định.
• Quy định về cựa: Ban tổ chức cần có quy định rõ ràng về loại cựa được phép sử dụng, kích thước, vật liệu và cách lắp đặt để giảm thiểu mức độ sát thương không cần thiết.
• Giám sát trận đấu: Trọng tài có nhiệm vụ giám sát việc lắp cựa, xác định tình trạng thể chất cũng như chấn thương của gà chọi khi trận đấu đang diễn ra. Họ có quyền dừng trận đấu nếu gà chọi không còn khả năng tiếp tục hoặc bị thương quá nặng.
• Chăm sóc sau trận đấu: Cần có quy trình xử lý rõ ràng cho gà chọi sau trận đấu, bao gồm việc chăm sóc y tế cho những con bị thương hoặc xử lý nhân đạo những con không thể hồi phục.

Ví dụ về vai trò của trọng tài (Sentenciador)

Trong một trận đá gà cựa dao ở Philippines, trọng tài (sentenciador) không chỉ là người điều khiển trận đấu mà còn là người bảo vệ phúc lợi của gà chọi. Giả sử, trong một trận đấu, một con gà bị cựa đâm vào cánh và không thể di chuyển bình thường. Trọng tài sẽ ngay lập tức kiểm tra tình trạng của gà. Nếu vết thương quá nặng và gà không còn khả năng chiến đấu một cách công bằng hoặc đang chịu đau đớn dữ dội, trọng tài có thể quyết định dừng trận đấu, bất kể kết quả cá cược.

Quyết định này dựa trên các tiêu chí về chấn thương và khả năng tiếp tục chiến đấu được quy định trong Đạo luật Đá gà năm 1974.

Trách nhiệm của người chơi và chủ gà

Người chơi và chủ gà cũng có trách nhiệm quan trọng đối với phúc lợi động vật:

• Chăm sóc trước trận đấu: Đảm bảo gà được nuôi dưỡng, chăm sóc sức khỏe tốt trước khi tham gia trận đấu.
• Tuân thủ quy định: Nghiêm túc tuân thủ các quy định về cựa, thời gian thi đấu và các quy tắc khác do ban tổ chức đưa ra.
• Chấp nhận quyết định của trọng tài: Tôn trọng và chấp nhận các quyết định của trọng tài liên quan đến tình trạng sức khỏe của gà và kết quả trận đấu.
• Tránh hành vi bạo lực: Không thực hiện bất kỳ hành vi nào nhằm kích động gà chiến đấu một cách quá mức hoặc gây thêm đau đớn cho gà.

Checklist tự kiểm tra về phúc lợi động vật trong đá gà cựa dao

Đối với người tham gia hoặc quan tâm đến đá gà cựa dao, việc tự kiểm tra các yếu tố phúc lợi động vật là cần thiết:

• Ban tổ chức có giấy phép hoạt động hợp pháp không?
• Có quy định rõ ràng về loại cựa và cách lắp đặt không?
• Trọng tài có được cấp phép và có quyền dừng trận đấu vì lý do phúc lợi động vật không?
• Có quy trình chăm sóc y tế cho gà bị thương sau trận đấu không?
• Người chơi/chủ gà có tuân thủ các quy định về chăm sóc và thi đấu không?
• Hoạt động có liên quan đến cá cược bất hợp pháp không?

Giới hạn và thách thức

Mặc dù có các tiêu chuẩn và quy định, việc đảm bảo phúc lợi động vật trong đá gà cựa dao vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định pháp lý cụ thể về trách nhiệm phúc lợi động vật đối với hình thức 'đá gà cựa dao' chưa được ban hành hay chuẩn hóa cụ thể tại Việt Nam. Mức độ thực thi các tiêu chuẩn giảm thiểu đau đớn cho gà chọi trước và sau trận đấu hoàn toàn phụ thuộc vào quy tắc của từng đấu trường tại các quốc gia cho phép hoạt động này, chưa có sự thống nhất mang tính toàn cầu.

Khái niệm và ranh giới giữa việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể (như chọi gà dân gian) và hành vi bạo lực đối với động vật vẫn là chủ đề gây tranh cãi pháp lý và đạo đức ở nhiều khu vực.

Người đọc cần lưu ý rằng tại Việt Nam, mọi hình thức tổ chức cá cược ăn thua, bao gồm cả đá gà ăn tiền, đều là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Nguồn tham khảo:

• World Organisation for Animal Health: Animal welfare
• Supreme Court E-Library Philippines: Cockfighting Law of 1974
• Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam: Chọi gà
• Thư Viện Pháp Luật: Bản án 18/2020/HS-ST